Cumhurbaşkanı Erhürman, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri’nin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi Maria Angela Holguin Cuellar’ın ev sahipliğinde, Rum Yönetimi Başkanı Nikos Hristodulidis ile yaptığı üçlü görüşmenin ardından Cumhurbaşkanlığı'nda basın toplantısı düzenledi.
Toplantıya, bugüne kadar güven yaratıcı önlemler konusunda görüşülen ama bir sonuca ulaşamayan konularla ilgili köprü kurucu bir takım önerileri içeren bir paketle gittiklerini söyleyen Erhürman, paketin, yeni unsurlar içermediğini, yeni öneriler ve talepler getirmediğini vurguladı.
Erhürman, önerilerinin afetlere ortak müdahale, askeri, eğitim, çevre alanlarında işbirliği, Imagine programı ve geçiş noktalarını içerdiğini söyledi.
-“Askeri mekanizmayla ilgili önerimiz kabul görmedi”
Köprü kurucu önerilerden ilkinin, BM Genel Sekreteri António Guterres’in, New York'ta dile getirdiği, adada oluşabilecek afetlere ortak müdahale mekanizması kurulmasıyla ilgili olduğunu kaydeden Erhürman, bu önerinin Mart 2025'te Kıbrıs Rum liderliği tarafının yazılı olarak yapıldığını ve kendilerinin de bu öneri üzerinde çalıştığını belirtti.
Erhürman, Hristodulidis ile toplantıda bu konuda çalışan teknik komitenin görevlendirilmesi ve bu mekanizmayı geliştirmesi konusunda anlaştıklarını belirtti.
İkinci önerilerinin, Genel Sekreter'in raporlarında birçok kez yer alan, iki taraftan askerlerin bir araya gelerek, ara bölgede çıkan sorunlar ve bölgeyi mayınlardan arındırma gibi konularda, kendi uzmanlık alanlarında işbirliği yapabileceği askeri bir mekanizma kurulması olduğunu kaydeden Erhürman, bu konuda BM tarafından 1 Mayıs 2020 tarihinde sunulmuş ayrıntılı bir çalışma da olduğunu dile getirdi.
“Bu çalışmayı aynen kabul edebileceğimizi söyledik.” diyen Erhürman, bu önerinin kabul görmediğini belirtti.
-“Imagine Projesinin, Eğitim Teknik Komitesi yönetimi ile gözetiminde başlatılması önerimiz kabul gördü”
Erhürman, üçüncü önerilerinin Eğitim Teknik Komitesi tarafından tamamlanma aşamasında olan “EduBites” çalışmasını aynen kabul etmek olduğunu ancak bu çalışmayla ilgili karşı tarafın “düşünmeye ihtiyaçları olduğu” için kabul görmediğini kaydetti.
Imagine Projesi'nin dördüncü önerileri olduğunu belirten Erhürman, projenin, başlandığı noktayla sonradan geldiği nokta arasında bir fark olduğunu ve bu projenin orijinal pozisyonunda tekrar başlamasını önerdiklerini ifade etti.
Projenin başlangıçta, Eğitim Teknik Komitesi tarafından yürütüldüğünü; mali yardım yapılacaksa komiteye yapıldığını; iki tarafta da çocukların vatandaşlık bağından bağımsız olarak katılabileceği bir organizasyon olduğunu dile getiren Erhürman, projenin Eğitim Teknik Komitesi tarafından ve komite yönetimi ile gözetiminde başlatılması şeklinde yaptıkları önerinin kabul görerek, ortak açıklamaya girdiğini vurguladı.
Kültürel Miras Teknik Komitesi'nin görev alanında olan eski eserlere ilişkin bazı bilgilerin, verilerin veya maddelerin paylaşılması konusunda bekleyen bir inisiyatif olduğunu, bu konuda ilgili komitenin de bir liste çalışması yaptığını belirten Erhürman, bu çalışmanın hayata geçirilmesi önerilerinin kabul gördüğünü kaydetti.
-“Maronit Kiliseleri ve Ermeni Manastırının restorasyonuyla ilgili tek taraflı çalışmalara başlayacağız”
Erhürman, Çevre Teknik Komitesi'nin yürüttüğü üç proje olduğunu belirterek, bu projelerle ilgili sonuca varılması önerisinin de kabul edildiği ve açıklamaya girdiğini ifade etti.
Maronit Kiliseleri ve Ermeni Manastırı'nın restorasyonuyla ilgili bekleyen çalışmayı, Ermeni ve Maronit toplumlarıyla iş birliği ve iletişim içinde; Kültürel Miras Teknik Komitesi'nin uzmanlığından da yararlanarak tek taraflı olarak yürütmeye hazır olduklarını dile getirdiklerini söyleyen Erhürman, bu konuda daha önce açıklama yaptığını da hatırlattı.
İlgili teknik komitenin uzmanlığından yararlanarak ve temsilcileriyle işbirliği ile iletişim içerisinde bu çalışmalara başlayacakları konusunun da ortak açıklamada yer aldığını söyleyen Erhürman, son olarak geçiş kapılarıyla alakalı çok aşamalı bir öneri listesi sunduklarını kaydetti.
-“Gündemde olan tüm kapılarla, Pile konusu üçlü görüşmede ele alınacak”
Erhürman geçiş kapıları konusunda dört farklı öneri götürdüklerini anlatarak, bu listeden; Akıncılar-Limya ile Kambo-Gemikonağı kapılarının açılması ve gündemde olan diğer tüm kapılarla, Pile konusunun üçlü görüşmede ele alınması önerisinde uzlaşıldığını vurguladı.
İlk olarak, Kiracıköy-Eylence arasındaki yolun tamamen kuzeyden geçmesi ve Kıbrıs Türk tarafınca yapılmasını önerdiklerini söyleyen Erhürman, buna ek olarak ayrıca yolun ortasında yer alan “Yeri” adındaki köye kadar kuzeyden kendileri tarafından yapılması ve güneyden Eylence’ye kadar olan kısmının da Avrupa Birliği (AB) temsilcileri tarafından yapılmasını önerdiklerini belirtti.
Kuzeydeki yolu yapmaya ve geri kalanının AB finansmanıyla yapılmasına onay vermeye hazır olduklarını söyleyen Erhürman, yolun kuzeyde kalan kısmında, 1974 öncesinden kalan Kıbrıs Rum malları olduğunu ve bunları, Taşınmaz Mal Komisyonu aracılığıyla kamulaştırmaya da hazır olduklarını vurguladı.
İkinci önerilerinin, Kiracıköy-Eylence, Akıncılar-Limya, Haspolat ve Kambo-Gemikonağı kapılarının tümünün açılması ve Pile’deki geçiş noktası sorunun da çözülmesi olduğunu söyleyen Erhürman, üçüncü önerilerinin, Haspolat ile Kambo-Gemikonağı kapılarının açılarak, diğerlerinin Genel Sekreterle olan görüşmeye bırakılması olduğunu kaydetti.
Erhürman, dört numaralı önerilerinin Akıncılar-Limya ve Kambo-Gemikonağı kapılarının açılması ve Pile ile birlikte bütün geçiş noktalarının, hem süreç içinde hem Genel Sekreterle yapılacak üçlü toplantıda ele alınması olduğunu ifade etti.
-“Kıbrıs soruyla ilgili görüşmelerde önemli bir değişim yaratma fırsatı tanıyabilir”
Bugün toplantıdan önce yaptığı basın açıklamasına değinen Erhürman, “Bir tane de yeni ve aslında bayağı bir oyun değiştirici olabilecek, yaklaşımları etkileyebilecek bir öneri yaptık bugün.” diye konuştu.
Bu öneriyle ilgili Rum Lider Hristodulidis’in açıklama yapmak istemediğini; üzerinde iyice düşünülürse önerinin, Kıbrıs sorunuyla ilgili görüşmelerde önemli bir değişim yaratma fırsatı tanıyacağını düşündüğünü dile getiren Erhürman, bu öneriyi kendisinin de nu noktada açıklamayacağını vurguladı.
-“Bunları mütevazı ileriye doğru adımlar olarak değerlendiriyorum”
Toplantı sonuçlarının tümünün “köprü kurucu öneriler” listesinden çıktığını belirten Erhürman, ulaşılan sonuçların 2017 Crans-Montana’dan, 2026'ya kadar olan sürecin durgunluk olarak tanımlanırsa, uzun süredir tartışma konusu bazı noktalarda ilerlemeler sağlanması açısından tatmin edici olduğunu söyledi.
Beklentilerinin hiçbir zaman, her şeyin bir anda değişmesi ve çözülmesi olmadığını kaydeden Erhürman, “Bunları mütevazı ileriye doğru adımlar olarak değerlendiriyorum.” dedi. Erhürman, Genel Sekreter'le planlanan üçlü görüşmenin “haftalar” içinde yapılacağına dikkat çekti.
Üçlü görüşmeye giderken de, üçlü görüşmede de güven yaratıcı önlemler ile bu kapsamda olan geçiş noktaları ve Pile konusunun görüşüleceğini ve görüşülmeye devam edeceğini dile getiren Erhürman, “Üçlü görüşmede de umarım bunlarla da sonuç alacak duruma geliriz.” dedi.